Kraj
oko gornjeg toka reke Toplice i oko reke Kosanice (najveće pritoke
reke Toplice) činio je srez kosanički sa Kuršumlijom kao centrom, od
oslobođenja od Turaka (1878) pa sve do početka šesdesetih godina
kada je srez kosanički ukinut, a na njegovom području nastala
današnja opština Kuršumlija, koja pokriva isto područje. Iako se u
geografkom smislu pod Kosanicom podrazumeva kraj koji pokriva sliv
reke Kosanice, u narodu je ime Kosanice ostalo za područje u gornjem
toku reke
Toplice, a njeni stanovnici sebe smatraju i nazivaju
Kosaničanima.
Reljef
Kosanice čini predeo brda, niskih i srednjih planina.
Visinske
razlike Kosanice dosta su velike. Nadmorska visina se kreće od
328-1750
metara. U starijoj istoriji Toplice je jedno
vreme bila prestonica prve srpske države, Raške.
Posle
konačnog osvajanja Srbije od strane turskih osvajača,
predele Toplice i Kosanice naseljavaju Turci i Arnauti, dok je
masovnije naseljavanje istih, usledilo tek posle prve i druge velike
seobe Srba 1690. i 1737. godine. Posle proterivanja Turaka sa ovih
prostora 1878.
g. cilj Srbske države je bio da što pre toplički i
kosanički kraj naseli Srbima. Za doseljavanje su bili zainteresovani
seljaci iz pasivnih i još neoslobođenih krajeva (iz okoline Užica,
sa Kolašina , Kosova, Sandžaka, okolina Peći). Ove krajeve su u
velikom broju naselili Crnogorci po sporazumu Srpske i Crnogorske
vlade 1889.godine. Razlog tome je velika suša u Crnoj Gori koja je
dovela do siromaštva i gladi.Doseljenici koji su se naselili u
Putnikovo u većini slučajajeva poreklom iz Crne Gore (Perevići,
Pešići, Savovići itd.)
Područje opštine Kuršumlija između dva svetska
rata, i kasnije, bio je jedan od najnerazvijenijih krajeva u Srbiji.
Naročito je bio težak život na selu. Porodice su još živele u
zajednicama, gde još jedna porodica imala i po dvadeset i više
članova. Svaštarska poljoprivredna proizvodnja zasnivala se na
ličnom radu, prostim oruđima za rad, gde su prinosi bili
mali i nedovoljni za pristojan život. Snabdevanje industrijskom
robom je za većinu bilo veoma teško. Školovanje dece je takođe bilo
teško zbog udaljenosti škole i preko pet kilometara. Pijace su bile
daleko i po 35km. Saobraćajnih sredstava nije bilo sem voza od
Berlova do Kuršumlije od 1930.
godine. Po selima i zaseocima zdravstvenih
usluga nije bilo. U Kuršumliju se moralo ići za njmanju lekarsku
intervenciju. Struje, biblioteke, štampe, pošte i drugog nije bilo.
Opštinski organi vlasti za mnoga sela su bili udaljeni i do 6km, a
sreski i do 40km. Društveni život se odvijao preko verskih i
narodnih običaja, svadbi, slava, seoskih sabora itd.
Područje opština Kuršumlija i danas spada u red ekonomski
najnerazvijenijih područja u Srbiji iako je po prostranstvu
(952km2.) i po broju naselja (90) jedna od najvećih u republici
Srbiji.
Po
završtku
II
sv.
rata dolazi do velike migracije stanovništva iz ovih krajeva. U ovom
periodu je iz Srbije u Vojvodinu preseljeno oko 5000 porodica (u
zapadnoj Bačkoj i južnom Banatu). Reč je dakle o porodicama boraca
(NOR) koje su u zakonskim okvirima (zakon o agrarnoj reformi i
kolonizaciji) organizovano i planski od strane državnih vlasti
kolonizirane u Vojvodinu.
Međutim
stanovnici iz ovog kraja doselili
su se
u
Putnikovo tek posle agrarne reforme, što znači samoinicijativno i u
sopstvenoj režiji.
Jedan
od osnovnih razloga migracije (seobe) stanovništva jeste i večita
borba za boljim životom. Narod ide tamo gde su egzistencijalni
uslovi povoljniji, gde se bolje živi. Stanovnici kosaničkog sreza
između dva svetska rata živeli su primitivnim životom, gotovo na
nivou stnadarda srednjeg veka (porodice su još živele u
zajednicama-zadrugama, kuće letvare takozvane ''odžaklije'' ručna
izrada tkanine i odevnih predmeta, primitivna obrada zemljišta itd.)
Na pitanje: šta vas je motivisalo da se doselite u Banat? Odgovori
su specifični svaki za sebe, ali se generalno mogu svrstati u tri
osnovna razloga. Prvi razlog je sam način života koji smo već
ukratko opisali. Drugi razlog je period odmah posle drugog svetskog
rata, period obnove zemlje (1945-1953). Pošto je ovo bio po
tradiciji četnički kraj, nove vlasti su bile veoma rigorozne u
razrezivanju obaveznog otkupa, pa je narod često morao da kupuje
robu na pijaci da bi izmirio obaveze. Mrvić Gradimir koji se doselio
iz ovog kraja i danas živi u Putnikovo kao penzioner što se otkupa
tiče kaže sledeće:...'' Obaveze su nam uvek bile veće nego što smo
mi mogli da damo, pa su moji roditelji često morali poslednju
crkavicu da daju da kupe robu da bi mogli da izmirimo obavzu''. U
ovom kraju novac nije imao gde da se zaradi, živelo se isključivo od
zemlje i stoke. Novac se jedino mogao zaraditi tz.''rabadžisanjem''
prevozom drva (za ogrev ili gradnje) iz brdskih preela do prodajnog
mesta. Naravno prevoz se vršio volujskim zapregama. Ovako teško
zarađen novac u ovom kraju narod je zvao ''crkavica''. U ovim
krajevima novac je slabo bio u opticaju pa se zato čuvao samo za
najnužnije potrebe. Novac se mogao još zaraditi i trgovinom, odnosno
prodajom stoke i mlečnih proizvoda, voća, povrća itd.
Vezano
za period otkupa u ovom kraju se i danas prpričava anegdota koju mi
je ispričao Miloš Roglić koji se doselio iz ovog kraja i danas živi
u Putnikovo kao penzionr. On kaže:...''U to vreme bio neki Aleksa
Koprivica iz Ljuše, najbogatiji domaćin u okolini. On je sam morao
da za obavezu kao celo selo. Ode on u opštinu da se žali da su mu
obaveze za otkup velike i da njemu neće ostati ništa. U opštini su
mu rekli da tu nemože ništa da se menja i da svoje obaveze prema
državi mora da ispuni, na što im on odgovori: ''Taj dan (uvek) su
volovi orali a konji zoba jeli''.
I treći
razlog koji je takoreći dolio ulje na vatru i pokrenuo narod ovih
krajeva da se seli jesu sušne goine. Naime, celu zemlju je 1950.
i
1952. godine, pogodila velika suša, dok u ovim krajevima ni 1951.
godine nije ništa bila bolja, tako da je usled tri uzastopna sušna
godine gotovo uništen stočni fond, što je činili osnovu
egzistencijlnih potreba stanovništva ovog kraja. Hrane nije bilo ni
za čeljad ni za stoku. Zbog nestašice hrane stoka se prodavala u
bescenje. Milutin Petronijević danas penzioner za ovaj period
kaže:..'' U ovim krajevima se uglavnom živelo od stoke. Žito je
slabo rođivalo, pogača i pšenični hleb se jeo samo o božičnim
praznicima i za slavu. Uglavom se od kukuruznog brašna
pravila proja
i kačamak. U ovim sušnim godinama stoka je gotovo prepolovljena , za
sto kila žita mogla se kupiti krava a ponegde i dobar vo. Ako je na
pijacu stiglo kukuruza, moralo se čekati na red da bi kupio neki put
samo po dva kila kukuruza. Kuvala se kopriva i zelje, ljudi su od
pasulja pravili kačamak samo da bi se nešto jelo. Ovde bez stoke
nije bilo života, pa smo odlučili da se selimo ili na Kosovo ili za
Banat. Nas je u Banat povukao Pavle Radomirović. Ja sam došao kod
Pavla da vidim kako je ovde, i pravo da ti kažem kada sam video onaj
veliki hleb iz furune, odmah sam pomislio da ovde makar nećemo biti
gladni. Ovde se mogla kupiti zemlja a moglo se i zaposliti, tako da
sam se odlučio da se sa porodicom naselim u Putnikovo.''
Zbog
svega ovoga došlo je do raspada porodičnih zadruga (zajedica). Kada
su se braća podelili, mogao je svako na svoju stranu. Na selidbu su
se lakše odlučivale mlađe porodice, tako da su se u Putnokovo
doselile porodice u proseku od 20-30 godina starosti.
|
