Putnikovo

CRKVA

Stanovnici Putnikova podižići sebi nove domove na pustoj banatskoj ledini, nemajući gde bogu da se pomole, živeći gotovo asketskim životom, često su se pitali šta je razlog njihovoj patnji, i da li je greh to, što su poneseni ogromnim patriotskim nabojem samo želeli da se vrate među svoj narod.

Po dolasku u Uzdin (1924) u početku su na bogosluženja o velikim praznicima išli u Uzdinsku crkvu. Međutim, rumunska pravoslavna Crkva je od 1952. godine prešla na nov "gregorijanski" kalendar po kome su se nepokretni praznici obeležavali ranije za 13 dana u odnosu na stari "julijanski". U svom rukopisu za ovaj period M. Radovanović kaže sledeće: "Posle preseljenja u opštinu Uzdin, naši doseljenici u pogledu verskog života našli su se u veoma teškom položaju, pogotovo stariji, jer su tamo ostavili svoju crkvu i svoju školu i došli na golu ledinu. Naročito im je bilo teško o velikim praznicima koje nisu mogli proslaviti onako kako su naučili. Prvih dana doseljenja stariji su išli u crkvu u Uzdinu, ali tamo nisu bili rado viđeni, i tada su o većim praznicima počeli odlaziti u crkvu srpskog sela Tomaševac. Kada to nisu mogli, sa tugom su se sećali starog zavičaja, njihove crkve i škole, koje nikako nisu mogli da zaborave. U Tomaševac su odlazili kolima, koja su ostavljali pred birtijom, jer od naših srba u Tomaševcu, niko ih nije pozivao u svoj dom, sem Žive Vladisavljevića, gde su naši slobodno ulazili u dvorište i uvodili konje u njegovu štalu, jer je bio veoma gostoljubiv. Ponekad je kod njega bilo 6-7 kola iz Putnikova."

Kada je novo naselje počelo da se formira, i kada su se koliko toliko privikli na novu sredinu, doseljenici su odlučili da sebi sagrade crkvu. Kako su se meštani organizovali za prikupljanje novčanih sredstava u svrhu podizanja crkve, vrlo lepo je opisao M. Radovanović koji kaže sledeće: "1927. godine agrarna zajednica pokrene akciju za podizanje crkve. Poslata je molba Ministarstvu unutrašnjih poslova, da odobri prikupljanje priloga po celoj državi za podizanje crkve. Ministarstvo ovu molbu odobri i odmah se pristupilo prikupljanju priloga. U "prošnju" se išlo sa tri overene knjige. Za svaku knjigu bila su određena dva čoveka koji su se dobrovoljno javili. Svakoj grupi je dozvoljeno da može ići gde hoće da prikuplja priloge. Na prikupljanju priloga učestvovali su sledeći: Petar Radovanović, Arkadije Subotić, Mladen Čupić, Vojin Radovanović, Tomo Radovanović, Andrija Stojanović, Mladen Milić, Stevan Radovanović, Đorđe Ninić, Živko Pejić, Danilo Radaničković, Luka Lazić, Petar Netković, Marko Ristić (učitelj) i Milan Radovanović. Skupljeno je oko 45000 din. Najviše priloga skupljeno je u Bačkoj. Mnogo manje sakupljeno je u najbližoj okolini, a najmanje sa dali naši manastiri i crkvene ustanove. Bilo je naših bogatih manastira koji su dali 50 dinara. Ja sam lično bio u Patrijaršiji (Milan Radovanović) sa Vojinom Radovanovićem gde smo dobili svega 100 dinara, a u Eparhiji banatskoj svega 2 dinara, i slovima: dva dinara. Neki naši skupljači priloga , Stevan i Vojin Radovanović išli su u Crepaju gde su morali da prenoće. Za prenoćište su im odredili "bičju" štalu. Iako je u selu bilo dva sveštenika koji nisu našli za shodno da se pobrinu da naši ljudi koji se bore za tako uzvišenu stvar, dobiju dostojnije mesto za prenoćište. Naši skupljači priloga su se veoma razočarali i umalo da nisu pobacali knjige i vratili se svojim kućama."

Mesna agrarna zajednica je nastavila sa prikupljanjem priloga sve do osnivanja crkvene opštine koja je preuzela tu dužnost i putem molbi raznim državnim ustanovama nastavila sa prikupljanjem novca, čak i u toku izgradnje crkve 1938. godine. Pošto nisu imali crkvu meštani su 1926. godine na sred

Drveni krst

Osvećenje Zvonare 1932.

tadašnjeg sela postavili drveni krst (visine 3 metra) koji je izradio tadašnji tišljer Jovan Milić. Na krst je postavljena ikona Hristovog raspeća, 1928. godine, kod ovog krsta je održana prva služba pod vedrim nebom koju je služio sveštenik Vasilije Šurlan iz Tomaševca. Pošto nije bilo novca da se podigne crkva, meštani su odlučili da podignu privremeno zvonaru, dok se ne sagradi crkva. Zvonara je bila neophodna za oglašavanje crkvenih praznika i smrtnih slučajeva, pa se u tom smislu crkvena opština obratila Banatskoj Eparhiji za pomoć. Vladika Banatski dr. Georgije Letić putem svojih ličnih veza sa livnicom braće Novotni iz Temišvara izdejstvovao je da ta livnica izradi jedno zvono od 75kg i kao dar pošalje crkvenoj opštini u Putnikovu. Marta meseca 1932. godine zvono je bilo postavljeno u crkvenoj porti na privremeno izgrađenoj drveno konstrukciji. Iste godine u nedelju pred Spasovdan zvono je bilo osvećeno, a osvećenje je obavio arh. Namesnik Maksa Vujić iz Tomaševca. Što se crkvenih knjiga tiče već smo rekli da se knjiga zapisnika vodi od 1932. godine. Knjiga "umrli" i knjiga "domovni protokol" vodi se od 1935. godine, Knjiga "Rođeni kršteni" vodi se od 1936. godine a Knjiga "Venčani" vodi se od 1937. godine.

Crkvena opština je po eksproprijacionoj odluci iz 1935. godine dobila 18kj. i 90kv.hv. obradive površine u dve parcele. Po ovoj odluci vrednost dodeljene zemlje iznosi 36914.55 dinara, sa godišnjim anuitetom (otplatom) od 2403.13 dinara.

Dodeljenu zemlju je crkvena opština izdavala u zakup. Tako da se fond novčanih sredstava za izgradnju crkve polako uvećavao.

Već od 1932. godine crveni odbor je počeo da prikuplja potrebnu dokumentaciju koja je neophodna za izgradnju crkve. Po prvobitnoj zamisli crkvenog odbora, crkva je trebalo da bude dugačka 13 m, široka 7.5 m i visoka 5 m. Aprila meseca 1935. crkveni odbor je odlučio da se pozove inženjer radi sondaže zemljišta na crkvenom placu i radi izrade plana. Dalje je odlučeno da se skica produži za 1m po dužini i 1m po širini, i da se stave jedna bočna vrata na sredini crkve, sa severne strane za ulaz muškaraca. U 1936. godini dobijena je novčana pomoć od Ministarstva poljoprivrede od 25000 din.

Početkom 1937. godine, Crkveni odbor odličuje da se počne sa kupovinom cigle u uzdinskoj ciglani kao najpovoljnijoj ponudom i da se ode u Ministarstvo građevine po planove za crkvu.

Pošto su stigli planovi za crkvu c.o. rešava da se objavi licitacija za izvođačke radove. Pre objavljivanja licitacije mora se ispoštovati određena procedura. Prvo mora da se traži dozvola od banatske Eparhije pa tek onda da se raspiše licitacija, i to prvo u crkvenom glasniku, pa tek onda u nekom dnevnom listu. Dalje je odlučeno da se pozove eparhijski inženjer g. Josif Jovanović da na licu mesta pregleda teren i planove crkve i da prema raspoloženim novčanim sredstvima ako je moguće, izvrši neke izmene. Po dolasku eparhijski inženjer predlaže s obzirom na malu količinu novca, da se mogu izvršiti izvesne izmene u planu crkve: da se izbace betonski radovi i da se utanji konstrukcija zidova. Sa ovim izmenama prvobitna predračunska vrednost iz 1937. godine, od 136.861,38 din. mogla bi da se smanji na 100.000,00 din. Odbor prihvata ovaj predlog s obzirom da trenutno raspolaže sumom od 80.000 din, te da će ostalo u toku izgradnje crkve nabaviti. Odbor ovaj predlog šalje Eparhiji i Ministarstvu građevine na usvajanje, što isti prihvataju ove izmene, i obaveštavaju Crkvenu opštinu u Putnikovu, da izgradnja crkve može da počne.

30. jula 1938. godine, na licitaciji su pogođeni majstori Panković i Janković iz Novih Karlovaca za sumu od 81.000 din. Kupljeno je 80.000 komada cigle od braće Đalinac, a pripremljen je i ostali materijal (pesak, šljunak, kreč, građa i crep). Sav materijal do gradilišta preneli su meštani dobrovoljnim radom. Po najnovijim izmenama crkva je sazidana u sledećim dimenzijama: dužina 16,61m, širina 7,10m i visina 12 m. Bočna vrata nisu uneta u plan crkve, pa su majstori ista ugradili o svom trošku kao prilog za sveti hram (Ova vrata su kasnije zazidana).

Zidanje crkve je počelo na preobraženje 19. avgusta 1938. godine, a 4.

Osvećenje temelja

septembra, osvećen je temelj. Osvećenje je obavio Arh. Namesnik Maksa Vujić uz pomoć srpskog crkvenog pevačkog društva iz Tomaševca.

Crkva je završena decembra meseca 1938. godine a osvećenje je obavljeno 1. januara sledeće godine. Osvećenje crkve je obavio protonemesnik Lazar Arskin, paroh crepajski uz asistenciju tri sveštenika: Milivoj Kotorač (paroh debeljački), Blagoje Veselinović (paroh tomaševački) i sveštenik Pera Dragić iz Samoša. Na osvećenju crkve je učestvovalo i crkveno pevačko društvo iz Tomaševca.

Da bi se sačuvala uspomena na stari zavičaj i očuvala duhivna veza sa svojima koji su ostali u Mađarskoj, po želji meštana novosagrađeni hram je posvećen rođenju Presvete Bogorodice (Mala Gospojina), isto kao i hram u Ati. Svake godine 21. septembar Mala Gospojina obeležava se kao crkvena i seoska slava gde se na bogosluženju okupi celo selo. Na ovaj dan svake godine se bira novi kum, koji se kao takav vodi do sledeće godine.

Tako su meštani nove kolonije posle punih 15 godina, strpljivog rada sa puno padova i uspona naizad dobili svoju crkvu. Najteži deo posla je uspešno obavljen. Sledeća briga meštana je bila da se novosagrađena crkva snabde potrebnim predmetima koji su neophodni za vršenje bogosluženja. Svako prema svojim mogućnostima meštani su sa puno ljubavi i dobre volje svojim prilozima darivali novosagrađeni hram čime su omogućili nesmetano vršenje bogosluženja.

Ikonostas (5,08m x 5,08m) sa 19 ikona uradio je ruski emigrant slikar iz Velike Kikinde, Vladimir Zelinski. Osvećenje ikonostasa obavljeno je 27. aprila 1940. godine Antimins je crkva dobila na dar od tadašnjeg vladike budimskog Georgija Zupkovića. Isti je bio darovan preobraženskoj crkvi u Sent-Andreji 1883. godine, od strane Episkopa Arsenija Stojkovića. Jevanđelje je takođe poklon Episkopa budimskog Georgija Zupkovića.

Posle podizanja crkve sve do današnjih dana bilo je mnogo darodavaca, koji su svojim materijalnim i novčanim prilozima omogućili nesmetani rad ove crkvene opštine. Međuim kako to u životu obično biva među najboljima ima

Марија Радовановић-Пејић са супругом Јованом

Црква одмах после изградње. Поглед са северне стране, где се са северне стране виде бочна врата која су касније зазидана

Ikonostas

najbolji. Ovom prilikom pomenućemo gospođu Mariju Radovanović-Pejić, koja se iz Putnikova odselila 1963. godine za Novi Sad. Svoje Putnikovo nikada nije zaboravila, tako da je u više navrata svojim prilozima darivala crkvenu opštinu u Putnikovu. Prema rešenju Eparhijskog crkvenog suda br. 140 od 6.03.1940. godine kreirana je parohija Putnikovo. Eparhijski upravni odbor je 20.04.1940. godine za novog paroha u crkvenoj opštini Putnikovo postavio jeromonaha Stevana Orbulovića iz Vojlovice. 24. avgusta od eparhijskih vlasti stiže naređenje da Putnikovački paroh Stevan Orbulović opslužuje i parohiju u Debeljači. Verovatno da su meštani s obzirom na broj parohijana muku mučili oko izdržavanja sveštenika te su se Eparhijske vlasti odlučile na ovakav korak jer je verovatno i u Debeljači bio mali broj parohijana tako da ni jedni ni drugi nisu bili u stanju da samostalno izdržavaju svog sveštenika. Tako su meštani Putnikova u svojoj istoriji imali svog samostalnog paroha nešto duže od godinu dana. Od tada pa do danas ovu parohiju su opsluživali sveštenici iz Crepaje i Debeljače.

Jeromonah Stevan Orbulović je živeo i radio u Putnikovo sve do avgusta 1944. godine. Juna meseca iste godine stiže rešenje od sreskog načelstva u Kovačici da se isti ima iseliti iz Školskog stana. Meštani su pokušali na sve načine da zadrže svog sveštenika te su predlagali da se iz kuće pok. Vasilije Milić u kojoj stanuje Marko Katić (izbeglica) isti iseli u kuću Vukosave Milić te da se kuća pok. Vasilije Milić izda svešteniku na teret crkvene opštine. Međutim pomenuti sveštenik dobija premeštaj u drugu parohiju a na njegovo mesto dolazi novi paroh Venijamin Ivanov iz Debeljače. Tako su meštani Putnikova, i pored velikog truda i rada, ostali bez svog stalnog paroha, jer zbog ratnih okolnosti, nisu uspeli da sagrade parohijski dom te je tako ostalo i do dana današnjeg.

Sveštenici koji su opsluživali parohiju Putnikovu, obično su doloazili vozom do Uzdina. U prvo vreme do Putnikova su dolazili pešice, akasnije su ih meštani dovozili i odvozili konjskim zapregama (kolima). Posle završene službe sveštenici su ostajali na ručku, svaki put kod drugog domaćina. Ovakvo stanje trajalo je sve do 1967. godine kada je sagrađena pomoćna zgrada sa dve sobe i hodnikom. Jedna soba služi kao kancelarija za crkveni odbor a druga za svešteika da se presvuče i odmori i u slučaju potrebe i da prespava.

Sveštenici koji su opsluživali parohiju u Putnikovu od osnivanja crkvenog odbora pa do danas su sledeći: Vasilije Šurlan iz Tomaševca, Blagoje Veselinović iz Tomaševca, Maksa Vujić iz Tomaševca, Milivoj Kotorač iz Debeljače, Stefan Orbulović iz Vojlovice, Marko Šugin asr, namesnik iz Pančeva, Lazar Arskin protonamesnik iz Crepaje, Bogdan Todošković iz Crepaje, Mata Novaković iz Crepaje, Dušan Popović iz Crepaje, Petar Idvorac iz Crepaje, Živa Jovin iz Crepaje, Dragomir Stojanović iz Crepaje, Lazar Jojić protejerej, Nikola Jovičoć jerej, opslužuje ovu parohiju od 1986. godine živi u Debeljači, tako da opslužuje obe parohije u Putnikovu i Debeljači punih 18 godina.

Od podizanja crkve pa do danas, kako spolja, tako i iznutra, crkva je lepo uređena. Porta je ogrđena tako, što su, na podlozi (zid) od armiranog betona u visini od 60 cm. postavljeni betonski stubovi a između njih je pričvršćena gvozdena konstrukcija sa isprepletanom čeličnom žicom. 1959. godine u crkvu je uvedena struja, a 1980. uvedena je trofazna struja, kada je instalirano i električno zvono. Iste godine napravljena su kolica koja služe kao nosila za umrle. Do tada su umrle nosili na drvenim nosilima koja su sama po sebi bila veoma teška, te su kolica u mnogome olakšala ovaj deo posla. Od ulaza u crkvu do asfaltnog puta napravljena je betonska staza.

Crkva danas