.

 

   Razvoj privrede

 

   U razvoju privrede u opštine Kovačica kao i u većini opština Vojvodine, izdvajaju se dva osnovna i potpuno različita razdoblja. Prvo razdoblje obuhvata period od prvobitnog naseljavanja stanovništva do završetka II svetskog rata. Karakteristično za ovaj period je razvoj ekstenzivne poljoprivrede koja je prošla kroz nekoliko faza razvoja, od najprimitivnijeg oblika zemljoradnje i stočarstva do uspešnije obrade zemljišta i najjednostavnijeg stajskog stočarstva. Ratno razaranje od 1941-1945. godine karakteriše se privrednom stagnacijom u celoj zemlji. Drugo razdoblje predstavlja period po završetku II sv. rata kada započinje period razvoja i uspona jugoslovenske privrede u celini.

Prema rangiranju opština u Vojvodini 1970. godine opština Kovačica spada u red najnerazvijenih opština u Vojvodini. Tako da tempo privrednog razvoja znatno zaostaje sve do intenzivnijeg razvoja industrije (1970. god.) za razvijenijim područjima Vojvodine.

Značajne promene u ukupnom razvoju privrede u opštini zapažaju se tek posle 1970. godine. Tada otpočinje proces brže industrijalizacije i dinamičnijeg ekonomskog razvoja. Preširivanjem postojećih prerađivačkih kapaciteta i izgradnjom novih fabrika, postepeno se stvaraju mogićnosti izlaska ove opštine iz grupe privredno nerazvijenih opština Vojvodine. U ovom periodu (1970-2003) dolazi do razvoja građevinske industrije, drvne, metaloprerađivačke, industrije obuće i prehrambene industrije. Značajan doprinos bržem ekonomskom razvoju ove opštine pružila je nova saobraćajna infrastruktura. Pored postojeće želazničke mreže, izgradnjom drumskog saobraćaja sa asfaltnim kolovozima opština je povezana sa privredno razvijenijim industrijskim centrima (Pančevo, Beograd, Vršac, Zrenjanjin, Novi Sad). Ukupan razvoj privrede u opštini uticao je na razvoj privrede u Putnikovu. Što se Putnikova tiče, možemo govoriti samo o poljoprivredi kao jedinoj privrednoj  grani  koja je zastupljena u ovom mestu. Prirodnu osnovu poljoprivrede čini obradivo zemljište koje zahvata površinu 84,2% od ukupne teritorije opštine. Od toga u okviru obradivih površina oranice zauzimaju 83,30%, voćnjaci 0,14%, vinogradi 0,39% i livade 0,19%.  Atar katastarske opštine Uzdin većim delom leži na lesnoj terasi gde su zastupljeni najlošiji tipovi zemljišta, gde je relativno visok udeo pod livadama, pašnjacima i šumama. Zbog ovakve konfiguracije terena sva je prilika da Putnikovo nije moglo ni biti veće mesto, jer je, u drugoj i trećoj kolonizaciji (1931-1932) kolonistima zemlja dodeljena u Tomaševačkom ataru, dok su, doseljenicima iz Mađarske dodeljene oranične površine u uzdinskom ataru.

.

Kosidba žita ručno (kosom) 1956. godine.

S leva na desno: Pavle Radomirović, Ljupko Vukojević, Živorad Andrić, Tvrtka Vukojević, Stoja Vukojević, Ilija Vukojević i Jela Vukojević.

.

Sakupljanje snopova u “Petice”

.

Prva kosačica za žito 1957. godine

Prvi vodi konje Cvetko Lazić, drugi Ignjat Lazić i na mašini sedi Veljo Lazić

.

Vršidba pšenice u dvorištu Đorđa Milovanovića

.

Berba kukuruza. Dolazak na njivu 1960. godine

.
Porodica Pešić sa beračima na svojoj njivi 1960. g.

Što se ratarstva tiče, od 1945. godine uglavnom su se gajila žita (pšenica, ječam, raž, kukuruz), od industrijskog bilja sejala se i konoplja i sirak za metle.

Kada govorimo o berbi kukuruza valja napomenuti da su meštani do posle II sv. Rata brali kukuruz sami, a kasnije su dolazile grupe sa juga Srbije (u Putnikovo najviše iz okoline Leskovca, Kuršumlije i sa Kosova). Ove grupe su brale kukuruz sve dok se nisu pojavili berači za kukuruz.

Posle II sv. rata nove vlasti sprovode agrarnu reformu, naročito u novonaseljenim kolonijama (gde se stanovništvo doselilo iz pasivnih krajeva) održavaju se zimski tečajevi gde polaznici slušaju o poljoprivredi.

U ovom periodu u poljoprivredu se uvodi postepeno mehanizacija, sprovode se agrotehničke mere gde dolazi do intenzivnijeg razvoja ratarstva i stalnog uvećavanja ukupne proizvodnje.

U sve ovo uklapali su se i meštani Putnikova. U Putnikovo je 1957. godine stigao prvi traktor i vršalica, koje je sa sobom, prilikom doseljavanja doneo Vidoslav Nikolić iz Krčmara (SR Srbija). Iste godine braća Cvetko i Veljo Lazić kupili su polovnu kosačicu za žito u Samošu. Odmah posle njih udruživala su se i ostala domaćinstva i kupovali su kosačice. Kosačice su same vezivale snopove žita a skidanje letine je išlo mnogo brže. Malo kasnije pojavili su se džakaroši, koji odmah na njivi i vrše žito i pakuje ga u džakove. Osamdesetih godina prošlog veka pojavili su se veliki kombajni koji u rinfuzu tovare žito u prikolice, koje poljoprivrednici odmah nose u silose, mlin ili na tavan.

Prvi traktor u Putnikovu kupljen je 1962. godine. Kupili su ga zajednički Kosta Milosavljević i Milovan Vidović. Prvi je traktor  sam kupio Kosta Milosavljević (Ladin) a zatim Živorad Andrić. Prvi nov traktor je kupio Slavko Mićić (Ursus). Oko 1970. godine više od polovine poljoprivrednih domaćinstava  je imalo uglavnom polovne traktore. Interesantna je činjenica da su domaćinstva koja su se isključivo bavila poljoprivredom teže dolazila do traktora. Traktore su uglavnom kupovala takozvana mešovita domaćinstva (oni koji su radili u preduzećima i obrađivali zemlju). Već 1980. godine sva poljoprivredna domaćinstva su imala traktore. Konje su držala još po neka domaćinstva  uglavnom za špartanje. Konjska kola su zamenjena špediterima a kasnije špediteri zamenjeni velikim prikolicima.

Kada je reč o poljoprivrednoj mehanizaciji, interesantno je to, da su meštani uglavnom kupovali mehanizaciju (traktore, prikolice, plugove, berače za kukuruz, mašine za setvu i ostale priključne mašine) uglavnom za gotov novac. Retko je ko kupovao na kredit. Međutim, nekolicina Putnikovaca je 1986. godine dobila od banke veoma povoljan kredit na 5 godina sa 6% kamate, koja je bila fiksna. Kako je tih godina krenula inflacija, već devedesetih godina prošlog veka (1990) jedna rata otplate kredita imala je vrednost jedne kokoške. Zbog male površine zemljišta niko u selu nije kupio kombajn za žito.

Slavko Mićić, koji je danas najbolje opremljen poljoprivrednik u Putnikovu, kaže da je 1972. godine prodao dva konja i bika i da je imao para za pola polovnog landina. Stanko Pejić kaže da je 1980. godine za dva konja mogao kupiti nov traktor Ferguson. Milovan Vidović je 1981. godine kupio nov Ferguson 533 za tri vagona kukuruza.

Danas u Putnikovu nema konja, jer skoro svako domaćinstvo ima traktore i priključne mašine u zavisnosti prema potrebama od površine zemlje koju domaćinstvo obrađuje.

 

Stočarstvo

 

Meštani Putnikova su od krupne stoke držali goveda i konje, od ostale stoke držali su svinje i živinu. Pošto selo nije imalo svoj pašnjak, od krupne stoke (ždrebad, junice i jalove krave) su se davale u čopor (tzv.jalovinu) na čuvanje u Jarkovačkom ataru zvanom Pustara i u Uzdinskom ataru zvanom Siget. Ovako se stoka čuvala od ranog proleća do jeseni, obično do Mitrovdana. Tada su meštani otišli po svoju stoku, isplatili čobane a stoku su dovodili u svoje štale. Ostalu stoku su držali u svojim štalama kod kuće. Za ovu stoku koja je ostala kod kuće kupovali su senokose po praznim placevima u selu i na malom i na velikom pašnjaku pored sela. Stoku su napasali na malom pašnjaku i iza bašta u Stankovoj ulici. Iako su posle rata dobili pašnjak (veliki pašnjak) meštani su i dalje davali stoku u jalovinu-čopor, sve do šezdesetih godina, dok su posle čuvali stoku na pašnjaku koju su dobili. Po završetku II sv. rata, kada su dobili pašnjak, meštani su kupili kuću od naslednika pok. Nikole Cvetkovića gde su držali priplodnu stoku (bika i nerasta). Tako je osnovana pripusna stanica. Svake godine je birana nova uprava koja se starala o ishrani i držanju proplodne stoke. 1957. godine ova kuća je prodana Milislavu Stojanoviću a izvan sela je podignuta nova zgrada (Bikarnica), jedno odeljenje za čobanina a jedno odeljenje za bika, dok je posebno napravljena kočina za nerasta.

Šezdesetih godina (1960) kada je selo imalo najviše stanovnika na pašu je išlo oko 100 grla rogate stoke. Na pašu su se puštale i svinje: pre podne od 5 - 10 časova a posle podne od 16 - 20 časova. Svinje su išle na pašu sve do 1973. godine kada je prošao asfaltni put kroz selo. I krave i svinje su čuvali čobani do 1975. godine uglavnom iz Putnikova (siromašnije porodice koje su imale više dece). Danas (2003) se čuvaju samo krave (oko 30 krava) koje čuvaju čobani iz Uzdina.

U periodu doseljavanja stanovništva iz Srbije i Bosne i Hercegovine, oni koji nisu mogli da drže krave, držali su koze. Tako da je sve do 1975. godine u Putnikovu bilo dosta koza. U poslednjem periodu a i danas ovce drže samo par domaćinstava i to veoma malo, samo za svoje potrebe. Takođe, samo par domaćinstava drži i koze.

Danas od stoke meštani, uglavnom, drže krave i svinje za svoje potrebe. Nekoliko domaćinstava se bavilo uzgojem rogate stoke i svinja za tržište (Mićić Slavoljub, Simić Vodoje, Vučetić Ljubomir). Međutim, zbog naglih promena na tržištu po pitanju plasmana proizvodnje stoke dovedena je u veoma nepovoljan položaj stočarska proizvodnja ne samo u Putnikovu već u čitavoj opštini i šire. Tako je u posleratnom periodu od 1945-2003 godine dolazilo u nekoliko navrata do smanjivanja stočarskog fonda u čitavoj Vojvodini. Ovako drastičan pad stočne proizvodnje uslovljen je pretežno skupom proizvodnjom, obično sa gubitkom ili  na ivici rentabiliteta, neusklađeni odnosi između proizvođača, trgovine i prerađivača, nestabilno unutrašnje i spoljno tržište itd. Oni koji su se bavili proizvodnjom stoke, danas uglavnom drže po nekoliko grla goveda koliko da održe vrstu, čekajući bolja vremena i povoljniju priliku za uzgoj stoke koja je namenjena tržištu.

Već smo ranije napomenuli da se u Putnikovu samo četiri domaćinstva bave isključivo poljoprivredom, dok su ostala uglavnom mešovita domaćinstva gde ponekad obrađuju i po 20-30 kj. zemlje.

Najuspešniji poljoprivrednik u Putnikovu je domaćin Mićić Slavoljub koji se aktivno i isključivo bavi poljoprivredom od 1988. godine. Ubedljivo ima najviše zemlje u selu 50 kj. A trenutno obrađuje 60 kj. Na placu od 400 kv. Hv. Izgrađeni su poljoprivredni građevinski objekti koji zauzimaju dve trećine korisnog prostora od ukupne površine placa (šupe za mehanizaciju, skladišni prostor, kotarke, skladišta za stošnu hranu, itd.), zgrade za stočni fond koje u godišnjem turnusu mogu da liferuju do 150 grla rogate stoke, silo jama kapaciteta 25 tona silaže, itd. Od poljoprivredne mehanizacije sve osim kombajna za žito (dva traktora, prikolice, najsavremenije mašine za sejanje, berač za kukuruz, itd.).

 

Baštovanstvo

 

.
Proizvodnja povrća za tržište. Plastenici 2003. godine.

Doseljenici iz Mađarske su bili sjajni baštovani. Može se reći da im je to bila uža specijalnost, jer su u Mađarskoj bili smešteni uz samu obalu Dunava gde su imali odlične uslove da se bave baštovanstvom, odnosno proizvodnjom povrća. Po dolasku u Putnikovo između dva svetska rata uglavnom su gajili povrće za svoje potrebe a znatno manje za tržište. Za proizvodnju povrća uglavnom su se koristile bašte u okviru potkućnica. Znatno manje ili nikako povrće se gajilo na njivama ili u baštama van sela (gde su nekad bili uzdinski vinogradi). Kao i pre, tako i danas meštani gaje sve vrste povrća (krompir, pasulj, kupus, grašak, boraniju, luk crni i beli, papriku, paradajz, šargarepu, itd.). U novije vreme, tačnije od 2002. godine meštani podižu plastenike. Do sada ima ukupno 12 plastenika u ukupnoj površini od 2.950 m2. U ovim plastenicima meštani se bave proizvodnjom povrća uglavnom za tržište. Interesantno je da su dolazili stručnjaci iz inostranstva za poljoprivredu, iz Beograda koji su utvrđivali da je zemlja izvanrednog kvaliteta za prozvodnju povrća i prosto su se čudili kako to da se meštani slabo bave povrtarstvom, odnosno proizvodnjom povrća.